Πονόλαιμος και αμυγδαλίτιδα: τι τα προκαλεί και πότε χρειάζεσαι γιατρό

Ο πονόλαιμος είναι από τους πιο συνηθισμένους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι αναζητούν ιατρική συμβουλή. Στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί μόνος του μέσα σε λίγες ημέρες. Σε ορισμένες όμως χρειάζεται εκτίμηση, και η βασική ερώτηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: πρόκειται για ίωση ή για βακτηριακή λοίμωξη;

Τι προκαλεί τον πονόλαιμο

Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων ο πονόλαιμος οφείλεται σε ιό. Οι ίδιοι ιοί που προκαλούν το κοινό κρυολόγημα και τις λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι και η πιο συχνή αιτία.

Υπάρχουν όμως και άλλες αιτίες. Ο πονόλαιμος μπορεί να οφείλεται σε βακτηριακή λοίμωξη, σε ξηρότητα του αέρα, σε καπνό, σε αλλεργική ρινίτιδα με έκκριση προς τον φάρυγγα, σε φωνητική καταπόνηση ή σε γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

Η αιτία έχει σημασία, γιατί καθορίζει τι βοηθά. Ο πονόλαιμος που οφείλεται σε ίωση δεν χρειάζεται αντιβιοτικό, όσο έντονος και αν είναι.

Τι είναι η αμυγδαλίτιδα

Αμυγδαλίτιδα ονομάζεται η φλεγμονή των αμυγδαλών, των δύο λεμφικών οργάνων στο πίσω μέρος του στόματος. Εκδηλώνεται με πόνο στον λαιμό, δυσκολία στην κατάποση, πρήξιμο των αμυγδαλών και συχνά πυρετό.

Οι αμυγδαλές μπορεί να εμφανίζονται κόκκινες και διογκωμένες, ενίοτε με λευκές ή κιτρινωπές εστίες. Οι λεμφαδένες στον λαιμό μπορεί επίσης να είναι πρησμένοι και ευαίσθητοι.

Η αμυγδαλίτιδα προκαλείται τόσο από ιούς όσο και από βακτήρια. Η εμφάνιση των αμυγδαλών από μόνη της δεν ξεχωρίζει αξιόπιστα τις δύο περιπτώσεις, κάτι που εκπλήσσει πολλούς. Οι λευκές εστίες δεν σημαίνουν αυτόματα ότι χρειάζεται αντιβιοτικό.

Ιογενής ή βακτηριακή λοίμωξη

Αυτή είναι η ερώτηση που καθορίζει την αντιμετώπιση, και δεν απαντιέται με ένα μόνο στοιχείο.

Ο γιατρός συνεκτιμά πολλά μαζί: πόσο απότομα ξεκίνησε, αν υπάρχει πυρετός και πόσο υψηλός, αν συνυπάρχει βήχας και καταρροή, την εικόνα των αμυγδαλών, την κατάσταση των λεμφαδένων, την ηλικία σου και το τι κυκλοφορεί εκείνη την περίοδο.

Γενικά, η παρουσία έντονου βήχα και καταρροής κατευθύνει περισσότερο προς ίωση. Η απουσία τους, σε συνδυασμό με υψηλό πυρετό και έντονη φλεγμονή, αυξάνει την πιθανότητα βακτηριακής λοίμωξης. Καμία από αυτές τις ενδείξεις δεν είναι από μόνη της καθοριστική, και γι' αυτό η εκτίμηση γίνεται συνολικά.

Όταν η διάκριση δεν είναι σαφής, ο έλεγχος γίνεται με λήψη δείγματος από τον φάρυγγα, είτε με ταχύ τεστ είτε με καλλιέργεια. Αυτό απαιτεί φυσική παρουσία και δεν μπορεί να γίνει από απόσταση. Ο γιατρός θα σου πει αν κρίνει ότι χρειάζεται και πού μπορείς να το κάνεις.

Πόσο κρατάει

Ο πονόλαιμος από ίωση κορυφώνεται συνήθως τη δεύτερη ή τρίτη ημέρα και υποχωρεί σταδιακά μέσα σε τρεις έως επτά ημέρες.

Η αμυγδαλίτιδα μπορεί να διαρκέσει λίγο περισσότερο, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από υψηλό πυρετό. Μια ήπια ενόχληση στην κατάποση μπορεί να παραμείνει για λίγες ακόμη ημέρες μετά την υποχώρηση των υπόλοιπων συμπτωμάτων.

Αν ο πονόλαιμος επιμένει πέρα από μία εβδομάδα χωρίς καμία βελτίωση, αξίζει να αξιολογηθεί.

Πότε αξίζει να μιλήσεις με γιατρό

Δεν χρειάζεται ιατρική εκτίμηση κάθε πονόλαιμος. Αξίζει όμως να μιλήσεις με γιατρό όταν:

• Ο πόνος είναι έντονος ή δυσκολεύει σημαντικά την κατάποση
• Υπάρχει υψηλός πυρετός, ιδιαίτερα χωρίς βήχα και καταρροή
• Τα συμπτώματα επιμένουν πέρα από μία εβδομάδα ή επιδεινώνονται
• Ένιωσες καλύτερα και στη συνέχεια ξαναχειροτέρεψες
• Οι λεμφαδένες στον λαιμό είναι έντονα πρησμένοι και επώδυνοι
• Έχεις χρόνια πάθηση ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό
• Χρειάζεσαι βεβαίωση για τη δουλειά σου
• Ο πονόλαιμος επανέρχεται συχνά

Τα περισσότερα από αυτά αξιολογούνται καλά μέσω βιντεοκλήσης. Η εκτίμηση στηρίζεται κυρίως σε όσα περιγράφεις, ενώ η κάμερα επιτρέπει στον γιατρό να δει τον λαιμό σου. Αν χρειάζεσαι εκτίμηση την ίδια ημέρα, μπορείς να κλείσεις ραντεβού με γιατρό που είναι διαθέσιμος εκείνη τη στιγμή.

Αν ο γιατρός κρίνει ότι χρειάζεται ψηλάφηση, καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος ή άλλος εργαστηριακός έλεγχος, θα σου το εξηγήσει και θα σε κατευθύνει.

Πότε πρέπει να ζητήσεις άμεση βοήθεια

Κάλεσε αμέσως το 166 για το ΕΚΑΒ ή το ευρωπαϊκό 112, ή απευθύνσου στα επείγοντα του πλησιέστερου νοσοκομείου, αν εμφανιστεί:

• Δυσκολία στην αναπνοή ή θορυβώδης αναπνοή
• Αδυναμία να καταπιείς ακόμη και υγρά, ή σιελόρροια
• Δυσκολία να ανοίξεις το στόμα
• Έντονο πρήξιμο στον λαιμό ή στο πρόσωπο
• Πόνος έντονα στη μία πλευρά, με αλλοιωμένη φωνή
• Υψηλός πυρετός με έντονη καταβολή και σύγχυση

Αυτά δεν αξιολογούνται από απόσταση. Χρειάζονται άμεση φυσική εξέταση.

Αντιβιοτικά και πονόλαιμος

Τα αντιβιοτικά δρουν στα βακτήρια και δεν έχουν καμία επίδραση στις ιώσεις. Επειδή ο πονόλαιμος οφείλεται στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων σε ιό, το αντιβιοτικό συνήθως δεν προσφέρει τίποτα.

Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Η άσκοπη λήψη αντιβιοτικών συμβάλλει στη μικροβιακή αντοχή, ένα ζήτημα που παρακολουθείται στενά από τις υγειονομικές αρχές, ενώ μπορεί να προκαλέσει και ανεπιθύμητες ενέργειες χωρίς όφελος.

Όταν η λοίμωξη είναι πράγματι βακτηριακή, το αντιβιοτικό έχει σαφή θέση. Αν ο γιατρός κρίνει ότι χρειάζεται, μπορεί να εκδώσει ηλεκτρονική συνταγή μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης στη διάρκεια της συνεδρίας, ή ιδιωτική συνταγή αν δεν έχεις ΑΜΚΑ. Η απόφαση αυτή ανήκει αποκλειστικά στον γιατρό, με βάση τη συνολική εικόνα σου, και η αμοιβή της συνεδρίας αφορά την ιατρική εκτίμηση, ανεξάρτητα από το πόρισμά της.

Αν σου έχει χορηγηθεί αντιβιοτικό, ολοκλήρωσε την αγωγή όπως σου δόθηκε και μην κρατάς υπόλοιπα για επόμενη φορά.

Τι βοηθάει στο σπίτι

Ανεξάρτητα από την αιτία, υπάρχουν πράγματα που ανακουφίζουν:

• Υγρά, σε τακτά διαστήματα. Τα ζεστά ροφήματα βοηθούν πολλούς ανθρώπους.
• Παυσίπονα και αντιπυρετικά, σύμφωνα με τις οδηγίες της συσκευασίας ή του φαρμακοποιού σου.
• Γαργάρες με χλιαρό αλατούχο διάλυμα, που ανακουφίζουν προσωρινά.
• Ύγρανση του αέρα, ιδιαίτερα σε χώρους με θέρμανση.
• Αποφυγή καπνού και ξεκούραση της φωνής.
• Μαλακές τροφές αν η κατάποση είναι επώδυνη.

Αν λαμβάνεις ήδη φάρμακα για κάποιο άλλο πρόβλημα, ρώτησε πριν προσθέσεις οτιδήποτε.

Πονόλαιμος και αμυγδαλίτιδα στα παιδιά

Στα παιδιά ο πονόλαιμος είναι πολύ συχνός και οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ιογενείς. Τα μικρότερα παιδιά δεν περιγράφουν πάντα τον πόνο, αλλά μπορεί να τρώνε λιγότερο, να είναι πιο ευερέθιστα ή να αρνούνται τα υγρά.

Ζήτησε άμεσα βοήθεια αν το παιδί:

• Αναπνέει δύσκολα ή θορυβώδη
• Δεν καταπίνει τα υγρά ή τρέχουν σάλια από το στόμα
• Είναι ασυνήθιστα νωθρό ή δεν ξυπνά εύκολα
• Δεν έχει βρέξει πάνα για πολλές ώρες
• Έχει πυρετό μαζί με εξάνθημα
• Είναι κάτω των τριών μηνών και έχει οποιονδήποτε πυρετό

Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις, μια συζήτηση με γιατρό βοηθά να ξεχωρίσεις το αναμενόμενο από αυτό που χρειάζεται παρακολούθηση. Ο γονέας ή ο κηδεμόνας κλείνει το ραντεβού και βρίσκεται μαζί με το παιδί σε όλη τη διάρκεια της συνεδρίας.

Όταν ο πονόλαιμος επανέρχεται

Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν αμυγδαλίτιδα επανειλημμένα μέσα στον ίδιο χρόνο. Όταν αυτό συμβαίνει, το ερώτημα αλλάζει: δεν αφορά πλέον το μεμονωμένο επεισόδιο αλλά το μοτίβο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις αξίζει να καταγράψεις πόσα επεισόδια είχες, πότε, πόσο κράτησαν και τι χορηγήθηκε κάθε φορά. Αυτή η εικόνα είναι που κατευθύνει τη συζήτηση.

Ο γιατρός θα σου εξηγήσει αν η περίπτωσή σου χρειάζεται εκτίμηση από ωτορινολαρυγγολόγο και τι θα αξιολογηθεί εκεί.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζομαι πάντα αντιβιοτικό για την αμυγδαλίτιδα; Όχι. Η αμυγδαλίτιδα προκαλείται συχνά από ιό, οπότε το αντιβιοτικό δεν προσφέρει όφελος. Το αν χρειάζεται το κρίνει ο γιατρός με βάση τη συνολική εικόνα, και αν κριθεί απαραίτητο μπορεί να εκδοθεί συνταγή στη διάρκεια της συνεδρίας.

Οι λευκές εστίες στις αμυγδαλές σημαίνουν μικρόβιο; Όχι απαραίτητα. Εμφανίζονται και σε ιογενείς λοιμώξεις, και γι' αυτό η εικόνα των αμυγδαλών από μόνη της δεν είναι αρκετή.

Πόσο κρατάει ο πονόλαιμος; Συνήθως τρεις έως επτά ημέρες. Αν επιμένει πέρα από μία εβδομάδα χωρίς βελτίωση, αξίζει να αξιολογηθεί.

Μπορεί να γίνει τεστ στρεπτοκόκκου από απόσταση; Όχι. Απαιτεί λήψη δείγματος από τον φάρυγγα και φυσική παρουσία. Ο γιατρός θα σου πει αν κρίνει ότι χρειάζεται.

Μπορεί ο γιατρός να δει τον λαιμό μου στη βιντεοκλήση; Σε πολλές περιπτώσεις ναι, με καλό φωτισμό. Είναι ένα από τα στοιχεία της εκτίμησης, όχι το μοναδικό.

Μπορεί ο γιατρός να μου δώσει βεβαίωση για τη δουλειά; Ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει βεβαίωση όταν το κρίνει ιατρικά σκόπιμο, με βάση την εκτίμηση που θα κάνει.

Αν έχεις πονόλαιμο και δεν είσαι σίγουρος αν χρειάζεται να δεις γιατρό, μπορείς να το συζητήσεις χωρίς να βγεις από το σπίτι. Δες πώς λειτουργεί η τηλεϊατρική ή κατέβασε την εφαρμογή DocNow, επίλεξε διαθέσιμο γιατρό και κλείσε το ραντεβού σου. Κάθε συνεδρία είναι προγραμματισμένη για 15 λεπτά και κοστίζει 20€. Ο γιατρός θα αξιολογήσει την περίπτωσή σου και θα σου εξηγήσει τα κατάλληλα επόμενα βήματα, σύμφωνα με την ιατρική του κρίση.

Η διαθεσιμότητα ραντεβού εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα των γιατρών τη στιγμή της κράτησης.

Οι παραπάνω πληροφορίες παρέχονται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν την ιατρική συμβουλή. Παρακαλούμε συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό σας για να καθορίσετε το καλύτερο θεραπευτικό πλάνο για τις δικές σας ανάγκες.